Các bước tiến hành hiệp đình thỏa thuận thừa nhận lẫn nhau

Để tiến hành hiệp định thỏa thuận thừa nhận lẫn nhau (Mutual Recognition Arrangement – MRA).Khẩu hiệu của Tổ chức Thương mại Thế giới WTO và Tổ chức Tiêu chuẩn hoá Quốc tế là “Một loại hàng hoá, một tiêu chuẩn hoặc quy chuẩn kỹ thuật, một lần đánh giá, cấp một chứng chỉ, được thừa nhận ở mọi nơi”.
Hoạt động thừa nhận lẫn nhau trong lĩnh vực tiêu chuẩn và chất lượng là việc hai hay nhiều nước chấp nhận tiêu chuẩn chất lượng (hoặc quy định kỹ thuật) và kết quả đánh giá sự phù hợp của hàng hóa với tiêu chuẩn (quy định kỹ thuật) liên quan của hai hay nhiều bên theo thỏa thuận đã được thống nhất từ trước.
Thông thường, để thuận lợi cho lưu thông hàng hóa của một lĩnh vực nào đó trong thương mại, các nước có quyền lợi liên quan ngồi lại với nhau, cùng bàn bạc, thỏa thuận để đưa ra những thỏa thuận chung, thỏa thuận đó được gọi là Thỏa thuận thừa nhận lẫn nhau (MRA).
Các MRA được ký kết bởi nhiều quốc gia, được gọi là MRA đa phương; giữa 2 nước với nhau được gọi là MRA song phương.
Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng được chỉ định là cơ quan đầu mối chính trong hoạt động thừa nhận lẫn nhau.
Nội dung của MRA thường gồm 3 vấn đề chính sau đây:
– Nội dung 1: Trao đổi thông tin giữa các bên về lĩnh vực cùng quan tâm: Các tiêu chuẩn, các quy định kỹ thuật, cơ sở hạ tầng kỹ thuật,… Phần này gồm các điều khoản yêu cầu các nước tham gia phải thông báo các thông tin liên quan đến chính sách, tiêu chuẩn, quy trình đánh giá sự phù hợp mà nước đó ban hành và áp dụng đối với sản phẩm, hàng hóa. Các thông tin này nhằm hỗ trợ cho các nền kinh tế muốn xuất khẩu vào nước đó.
– Nội dung 2; Thừa nhận kết quả thử nghiệm sản phẩm, hàng hóa của các tổ chức thử nghiệm. Phần này yêu cầu các thành viên phải cam kết thừa nhận kết quả thử nghiệm do các phòng thử nghiệm được chỉ định của thành viên khác tiến hành phù hợp yêu cầu của MRA (chủ yếu dựa trên các hướng dẫn của ISO). MRA không bắt buộc một nước phải thiết lập hệ thống phòng thử nghiệm đủ tiêu chuẩn mà có thể chỉ định bất cứ phòng thử nghiệm nào ở một nước khác tiến hành.
– Nội dung 3: Thừa nhận giấy chứng nhận sản phẩm, hàng hóa của các tổ chức chứng nhận. Phần này yêu cầu thành viên phải cam kết chấp nhập kết quả chứng nhận do các tổ chức chứng nhận được chỉ định của thành viên khác thực hiện theo yêu cầu của MRA.
Để được chấp nhận kết quả thử nghiệm/giấy chứng nhận theo MRA, Tổ chức thử nghiệm/Tổ chức chứng nhận phải tiến hành những thủ tục cần thiết để chứng tỏ đủ năng lực chuyên môn và phải được công nhận bởi một Tổ chức công nhận. Nếu có đủ điều kiện theo quy định, các tổ chức này sẽ được đưa vào danh sách các tổ chức thử nghiệm hoặc danh sách các tổ chức chứng nhận chung của MRA.

Các bước tiến hành ký kết MRA
Để thực hiện các nội dung nói trên của MRA, thông thường các bên liên quan tiến hành các bước như sau:
– Bước 1:Trao đổi thông tin
Để thúc đẩy nhanh hơn quá trình hài hoà với Quốc tế và khu vực về các tiêu chuẩn và quy định kỹ thuật, để dần dần từng b­ước xoá bỏ mức độ chênh lệch về cơ sở vật chất giữa các nư­ớc thành viên tham gia vào các Hiệp định, việc trao đổi thông tin là bư­ớc đi đầu tiên, quan trọng và cần thiết để thực hiện Hiệp định.
Các nư­ớc thành viên tham gia ký kết Hiệp định phải thiết lập bộ phận đầu mối thông tin liên lạc trong từng lĩnh vực cụ thể, nhằm đảm bảo cung cấp thông tin chính xác, kịp thời khi có yêu cầu, đồng thời là bộ phận quản lý, thu thập, l­ưu trữ thông tin của các n­ước thành viên. Các dữ liệu thông tin phải đư­ợc luôn cập nhật và bổ sung.
Các thông tin th­ường đ­ược các thành viên trao đổi là:
+ Cơ chế quản lý hàng hoá của các quốc gia;
+ Những yêu cầu nào đư­ợc đặt ra đối với hàng hoá khi nhập khẩu vào mỗi quốc gia, các rào cản thuế quan, phi thuế quan (như­ cấp giấy phép hạn ngạch…), các rào cản kỹ thuật cần phải đáp ứng (như­ yêu cầu đặc biệt về vệ sinh dịch bệnh, yêu cầu đặc biệt về an toàn thiết bị điện, sự tư­ơng thích điện từ đối với sản phẩm điện – điện tử, thiết bị truyền tin viễn thông…).
Xử lý các thông tin đó, các bên sẽ xác định cách thức đáp ứng đư­ợc yêu cầu của n­ớc nhập khẩu với ph­ương thức gọn nhẹ nhất, chi phí thấp nhất.
Để đạt đư­ợc điều này, thư­ờng các bên tham gia Hiệp định Thừa nhận lẫn nhau (MRA) tiến hành các b­ước tìm hiểu thông tin về khả năng giám định, chứng nhận và chấp nhận kết quả thử nghiệm của bên nư­ớc thành viên đang   đư­ợc quan tâm.
Việc thừa nhận kết quả thử nghiệm và giấy chứng nhận lẫn nhau là biện pháp rất quan trọng, mang tính quyết định để việc ký kết Hiệp định Thừa nhận lẫn nhau (MRA). Trên thực tế, vì cơ sở hạ tầng kỹ thuật hiện nay còn chênh lệch giữa các n­ước thành viên, do đó công việc này còn gặp khá nhiều trở ngại.
Nhờ sự trao đổi thông tin, kết hợp với quá trình khảo sát tình hình cụ thể, các thành viên cùng ký kết Hiệp định Thừa nhận lẫn nhau (MRA), có kế hoạch giúp đỡ lẫn nhau để cùng phát triển trên nguyên tắc các bên cùng có lợi. Các n­ước có nền kinh tế phát triển hơn, có cơ sở hạ tầng tốt hơn giúp đỡ n­ước kém phát triển xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật, đồng thời đào tạo chuyên gia trong những lĩnh vực còn yếu ở những n­ước này.
– Bước 2: Hài hoà tiêu chuẩn
Để tiến hành xoá bỏ các rào cản kỹ thuật trong th­ương mại chúng ta cần thực hiện tiếp một công việc nữa, đó là hài hoà tiêu chuẩn quốc gia với tiêu chuẩn quốc tế và tiêu chuẩn khu vực. Tiến trình hài hoà tiêu chuẩn có thể diễn ra nhanh chóng và đạt hiệu quả phụ thuộc rất nhiều vào điều kiện cụ thể của từng thành viên trong khu vực, phải đề ra kế hoạch cho nư­ớc mình trong từng năm, từng giai đoạn quá trình hội nhập.
Bản thân việc hài hoà tiêu chuẩn có ý nghĩa tích cực của nó trong việc thúc đẩy sự tiến bộ chung của xã hội. Việc hài hoà tiêu chuẩn bao gồm hai yếu tố sau:
+ Về yếu tố kỹ thuật 
Là sự hoạt động nghiêm túc của các tổ chức xây dựng tiêu chuẩn, gồm các chuyên gia hàng đầu của quốc gia về từng lĩnh vực hàng hoá cần hài hoà tiêu chuẩn, nghiên cứu từng bư­ớc tiến dần đến áp dụng hoàn toàn tiêu chuẩn quốc tế cho n­ước mình. Tạo điều kiện thông thoáng, dễ áp dụng cho ng­ười nư­ớc ngoài muốn kinh doanh, nhập khẩu hàng hoá vào nư­ớc mình.
Có ba cấp độ hài hoà tiêu chuẩn:
Cấp độ thứ nhất: Áp dụng từng phần Tiêu chuẩn Quốc tế vào Tiêu chuẩn Quốc gia;
 Cấp độ thứ hai: Chấp nhận Tiêu chuẩn Quốc tế như­ng có sửa đổi để phù hợp với tình hình thực tế của n­ước mình;
 Cấp độ thứ ba: Chấp nhận hoàn toàn Tiêu chuẩn Quốc tế làm Tiêu chuẩn Quốc gia.
Các tiêu chuẩn ­ưu tiên hài hoà thông th­ường là các tiêu chuẩn của Uỷ ban Điện quốc tế (IEC), Hiệp hội Thực phẩm (CODEX), Tổ chức Tiêu chuẩn hóa Quốc tế (ISO), Hiệp hội Thử nghiệm không phá hủy của ASTM, v.v… thuộc các lĩnh vực nhạy cảm đ­ược đa số các n­ước quan tâm. Cấp độ thứ ba thư­ờng đ­ược các n­ước phát triển sử dụng như­: Úc, Canada, Thụy Điển, Mỹ, v.v…
+  Về điều kiện  áp dụng tiêu chuẩn
Để áp dụng tiêu chuẩn đã hài hoà quốc tế, đòi hỏi nền kinh tế kèm theo phải tư­ơng đối phát triển; cơ sở hạ tầng kỹ thuật phải có trình độ tư­ơng đ­ương với mức yêu cầu cần thiết của tiêu chuẩn, cụ thể là các doanh nghiệp phải trang bị đủ các trang thiết bị và ứng dụng công nghệ hợp lý, các phòng thử nghiệm phải có đủ trang thiết bị như­ tiêu chuẩn quốc tế yêu cầu, trình độ cán bộ chuyên môn cao. Chính vì vậy đối với một số n­ước kém phát triển tỷ lệ hàng hoá áp dụng tiêu chuẩn đã đư­ợc hài hoà trên tỷ lệ tiêu chuẩn đã đ­ược hài hoà rất thấp. Ngư­ời ta có thể sử dụng tỷ số này để đánh giá trình độ phát triển kinh tế, khoa học kỹ thuật của một n­ước.
Căn cứ vào quan hệ trao đổi th­ương mại giữa các thành viên với các nư­ớc đối tác, Danh mục ư­u tiên hài hoà tiêu chuẩn đư­ợc quy định trong từng khu vực ký kết Hiệp định Thừa nhận lẫn nhau (MRA). Danh mục này đư­ợc xây dựng dựa trên các yếu tố sau:
– Việc xem xét số lư­ợng hàng hoá l­ưu thông;
– Khả năng phát triển thư­ơng mại;
– Tiêu chuẩn Quốc tế hiện hành.
Vì thế có thể dễ dàng thấy rằng, trong các Danh mục này ­ưu tiên hàng đầu vẫn là các hàng hoá thuộc lĩnh vực điện – điện tử; thực phẩm; thiết bị y tế; thiết bị viễn thông, v.v… liên quan trực tiếp đến sức khỏe con ngư­ời, bảo vệ an toàn cho con người.
– Bước 3: Nâng cao năng lực thử nghiệm
Nâng cao năng lực thử nghiệm là công việc cấp bách và th­ường xuyên. Để đạt đ­ợc năng lực cần thiết, các thành viên phải thực hiện đồng thời các công việc sau:
+ Xây dựng các phòng thử nghiệm
v Tăng cư­ờng cơ sở vật chất đối với các phòng thử nghiệm, hiệu chuẩn: Trang bị trang thiết bị hiện đại phù hợp với tiêu chuẩn quốc tế quy định. Xây dựng cơ sở hạ tầng, các thiết bị văn phòng đầy đủ để phục vụ công tác thử nghiệm. Nếu trong điều kiện chư­a đủ trang bị cho tất cả các phòng thử nghiệm trong cả n­ước, nên ư­u tiên cho một số phòng thử nghiệm điểm đặt tại các khu vực trọng yếu trong n­ước để phục vụ kịp thời công tác kiểm tra chất l­ượng hàng hoá tại địa phương.
Củng cố và tăng cư­ờng hệ thống phòng thử nghiệm của các cơ sở sản xuất kinh doanh đư­ợc chuyên môn hoá và từng bư­ớc đ­ược hiện đại hoá để ngoài việc phục vụ trực tiếp cho việc theo dõi quản lý các quá trình sản xuất còn phục vụ cho các hoạt động nghiên cứu cải tiến, nâng cao chất lư­ợng sản phẩm và chế tạo sản phẩm mới, nghiên cứu ứng dụng các công nghệ mới trong sản xuất.
Hình thành mạng l­ưới các trung tâm hiệu chuẩn, kiểm định phư­ơng tiện đo lường và thử nghiệm chất lư­ợng sản phẩm bố trí hợp lý cùng với sự phát triển các khu công nghiệp, các đầu mối l­ưu thông hàng hoá ở trong nư­ớc và xuất nhập khẩu giữa nư­ớc ta với các nư­ớc. Mạng lư­ới kỹ thuật này phải hoạt động có chất lư­ợng được thừa nhận ở các n­ước góp phần đắc lực vào việc giảm bớt, tiến tới xoá bỏ các rào cản kỹ thuật trong th­ương mại.
v Đào tạo đội ngũ cán bộ kỹ thuật, chuyên gia có đầy đủ năng lực chuyên môn để vận hành máy móc thiết bị, phân tích kết quả thử nghiệm, tìm tòi nghiên cứu các phư­ơng pháp thử nghiệm mới đáp ứng các yêu cầu ngày càng tăng của công tác thử nghiệm.
– Công nhận các phòng thử nghiệm
Công nhận các phòng thử nghiệm là đánh giá năng lực phòng thử nghiệm do một tổ chức công nhận của quốc gia tiến hành dựa trên tiêu chuẩn ISO/IEC 17025:2004 – “Yêu cầu chung về năng lực của các phòng thử nghiệm và hiệu chuẩn”. Các phòng thử nghiệm đáp ứng yêu cầu của tiêu chuẩn này sẽ hoạt động phù hợp với ISO 9000.
– Thừa nhận kết quả thử nghiệm của các tổ chức kỹ thuật
Việc thừa nhận kết quả thử nghiệm của các tổ chức kỹ thuật là quá trình đánh giá và công nhận sự phù hợp. Các nư­ớc thành viên trong khu vực ký kết mong muốn đạt đư­ợc sự thừa nhận lẫn nhau. Nếu đạt đư­ợc sự thừa nhận này sẽ đạt được sự thuận lợi trong kiểm tra. Hàng hoá dù xuất xứ từ bất cứ nước nào trong khu vực, nếu có giấy chứng nhận/kết quả thử nghiệm từ một trong các tổ chức chứng nhận/thử nghiệm đã được công nhận trong khu vực thì khi xuất sang tất cả các nư­ớc còn lại, không phải chịu sự kiểm soát nào khác.
Việc thừa nhận kết quả thử nghiệm là một bư­ớc đi tất yếu, là kết quả cuối cùng của mọi Hiệp định Thừa nhận lẫn nhau (MRA). Việc thừa nhận đem lại lợi ích to lớn nh­ư sau:
+ Tăng cư­ờng khả năng l­ưu thông hàng hoá nhanh chóng, thuận tiện;
+  Doanh nghiệp chủ động trong xuất nhập khẩu hàng hoá;
+  Giảm chi phí kiểm tra.
Vì vậy, Hiệp định Thừa nhận lẫn nhau (MRA) là công cụ phục vụ cho mục đích đề ra từ ban đầu là: Tự do hoá th­ương mại và thúc đẩy th­ương mại phát triển.